درمان مشکلات روان تنی

با وجود استرس های شدید و مداوم، هیجانات و فشارهای روانی ممکن است افراد درگیر عارضه روان تنی شوند.

این افراد معمولا علائم جسمی واقعی را تجربه کرده که شامل سردرد، تپش قلب، درد معده، فشار خون بالا و دردهای عضلانی می‌شود.

برای درمان مشکلات روان تنی پزشکان از تکنیک های چند بعدی استفاده می کنند زیرا دارو به تنهایی یا روان درمانی تنها راه درمان چنین عارضه ای نیستند.

بلکه بهتر است چند روش به صورت ترکیبی استفاده شود.

انواع اختلالات روان تنی

اختلال روان تنی به شرایطی گفته می‌شود که فرد بر اساس شرایط روانی مثل استرس، اضطراب، افسردگی یا تعارض های هیجانی دچار علائم جسمانی غیرطبیعی می‌شود.

این علائم به هیچ عنوان ساختگی یا توهم نیستند و بیمار واقعا آنها را تجربه می کند.

در ادامه انواع اختلال روان تنی را با هم بررسی خواهیم کرد.

اختلال روان تنی گوارشی

شایع ترین نوع اختلال روان تنی وابسته به استرس نوع گوارشی آن است.

این افراد زمانی که در معرض استرس، اضطراب و فشارهای هیجانی قرار می گیرند.

ممکن است دچار معده درد عصبی شده یا استفراغ و تهوع عصبی برای آنها اتفاق اتفاق بیفتد.

ضمن اینکه این افراد بر اساس چنین مشکلاتی اغلب درگیر رفلاکس، اسهال، یبوست یا سندروم روده ی تحریک پذیر هستند.

اختلال روان تنی عصبی

با وجود عوامل موثر بر تشدید اختلالات روان تنی برخی از افراد به خستگی مزمن، لرزش عصبی یا بی حسی اندام ها مبتلا می‌شوند حتی ممکن است سردردهای تنشی، میگرن یا سرگیجه های عصبی را تجربه کنند.

ولی زمانی که تصویربرداری آزمایشات مختلف انجام می‌شود پزشک هیچ نوع یافته مشخصی را مشاهده نمی کند و معمولا چنین عوارضی را بیماری‌های روان‌تنی می دانند.

اختلالات روان تنی قلبی عروقی

اختلالات روان تنی قلبی عروقی زمانی ایجاد می‌شوند که استرس، اضطراب و فشارهای روانی باعث بروز علائم مرتبط با عملکرد قلب و عروق شوند.

در این شرایط فرد ممکن است علائمی مانند تپش قلب، احساس درد یا فشار در قفسه سینه، افزایش ضربان قلب، نوسان فشار خون و احساس تنگی نفس را تجربه کند.

این نشانه‌ها واقعی هستند، اما معمولاً بررسی‌های پزشکی مشکل جدی قلبی را نشان نمی‌دهند.

اختلال روان تنی عضلانی_اسکلتی

این افراد در پی تنش های روانی دچار انقباض مزمن عضلات می‌شوند که می تواند به صورت درد شدید گردن، کمردرد عصبی، دندان قروچه یا دردهای منتشرشونده بدون علت تجربه گردد.

اختلالات روان تنی پوستی

یکی از واکنش های بسیار مهم در مواجهه با استرس و عوامل تنش زا واکنش های پوستی مثل اگزما، کهیر یا خارش است.

حتی گاهی این افراد ممکن است ریزش موی عصبی داشته باشند که قطعا شرایط روانی خاص باعث تشدید اختلالات روان تنی می‌شود.

اختلالات روان تنی تنفسی

چنین عارضه ای به صورت تنگی نفس، حس خفگی، تشدید آسم و نفس های سطحی و سریع قابل مشاهده است.

اختلالات روان تنی ادراری تناسلی

برخی از افراد در شرایط استرس زا اختلالاتی مثل تکرر ادرار عصبی، دردهای لگنی بدون علت یا اختلالات جنسی ناشی از اضطراب را متحمل می‌شوند.

علت اختلالات روان تنی چیست؟

زمانی که افراد متوجه می‌شوند تجربه شرایط غیرعادی آنها ناشی از اختلالات روان تنی است به دنبال علت این علائم جسمی هستند.

تا بتوانند هر چه سریع تر به پزشک مراجعه کرده و اقدامات درمانی را انجام دهند.

از مهمترین علل اختلالات روانی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

استرس و اضطراب مزمن

یکی از مهمترین دلایل ایجاد اختلالات روان تنی استرس های طولانی مدت است.

این افراد ممکن است در معرض هورمون هایی مثل کورتیزول و آدرنالین بالا قرار بگیرند و سیستم عصبی خودکار از تعادل خارج خواهد شد.

به همین دلیل ممکن است اندام های حساسی مثل معده قلب، روده، عضلات و پوست واکنش های غیرعادی از خود نشان دهند.

هیجانات سرکوب شده

کسانی که تمایل به بیان احساسات خود ندارند ممکن است بر اثر خشم، غم، ترس یا حس گناه در نهایت دچار واکنش های غیر عادی از طرف بدن شوند.

خشم فروخورده می تواند با اختلالات روان تنی مثل درد گردن و شانه همراه باشد.

غم و غصه طولانی مدت روان تنی را به شکل خستگی مزمن یا دردهای منتشر شونده نشان می دهد.

حساسیت بالای سیستم عصبی

برخی ذاتا و بدون هیچ علت خاصی حساس تر هستند و نسبت به استرس واکنش های جسمی نیز از خود نشان می دهند.

این افراد آستانه درد پایینی دارند که می تواند این ویژگی ها ارثی یا اکتسابی باشند.

در هر صورت عملکرد حساس سیستم عصبی می تواند یکی از دلایل مهم اختلال روان تنی است.

طرز فکر و شخصیت افراد

افرادی که شخصیت کمال گرا دارند یا کنترل گری را ترجیح می دهند بیش از دیگران در معرض اختلالات روان تنی قرار می گیرند.

نگرانی بیش از حد در مورد سلامت روان و جسم، سخت گیری بیش از حد به خود در موقعیت های مختلف می تواند سبب بروز علائم روان تنی پایدار شود.

نشانه‌ها و علائم اختلالات روان تنی

مبتلایان به اختلال روان تنی اغلب علائمی واقعی و آزاردهنده را تجربه می کنند.

معمولا این شرایط برای تمام بیماران یکسان است اما شدت آن متغیر خواهد بود.

این افراد در صورتی که با استرس، اضطراب یا فشار روانی مواجه شوند اختلالات روان تنی به طور ناگهانی در آنها شدت پیدا می کند.

معمولا این افراد با انجام آزمایش یا تصویربرداری با شرایط کاملا طبیعی جسمی مواجه می‌شوند.

ولی ممکن است در صورتی که از نظر روانی و جسمانی در شرایط متعادل و آرامی قرار بگیرند میزان حواس پرتی آنها کاهش پیدا می کند و علائم بروز پیدا کرده نیز فروکش خواهد کرد.

از نشانه های مهمی که در افراد مبتلا به اختلال روان تنی مشاهده می کنید باید به علائم گوارشی اشاره کرد.

بسیار شایع است و به صورت سوزش و درد معده، دل پیچه و تهوع بدون علت دیده می‌شود.

این افراد در حالت شدیدتر دچار علائم قلبی عروقی می‌شوند که حس تپش قلب، ترس از سکته قلبی شدید، بالا رفتن فشار خون و حتی حس ایست قلبی در بین آنها نسبتا مشترک است.

کسانی که به اختلال روان تنی مبتلا هستند علائم و نشانه هایی مثل سردرد، لرزش بدن و خستگی مزمن را متحمل می‌شوند.

ضمن اینکه ممکن است این افراد اضطراب و دلشوره ای مداوم داشته باشند و حس بی قراری در بین آنها شایع است.

از علائم مهم بیماری‌های روان‌تنی باید به ترس افراطی افراد از بیماری، اختلالات خواب، تمرکز ضعیف و زودرنجی اشاره نمود.

چگونه اختلالات روان‌تنی را تشخیص دهیم؟

اگرچه مبتلایان به اختلال روان تنی تجربیات کاملاً واقعی دارند.

ولی باید هرچه سریع تر نشانه های مرتبط به این اختلال شناسایی شود تا پزشک از نظر جسمانی سلامت افراد را تایید کند.

اولین مرحله برای تشخیص اختلالات روان‌تنی رد کردن بیماری های جسمانی واقعی است.

این افراد ابتدا آزمایشاتی انجام می دهند که سلامت جسمانی آنها را تایید می کند.

در این شرایط انجام آزمایش خون، نوار قلب، اکو قلب، سونوگرافی یا حتی ام آر آی و سی تی اسکن توصیه می‌شود.

معمولا در چنین شرایطی تمامی یافته ها و اطلاعات نشان از طبیعی بودن شرایط جسمانی می دهند در حالی که افراد با اختلالات گسترده روان تنی مبتلا هستند و می تواند تایید کننده این عارضه روانی باشد.

معاینه و ارزیابی روانپزشکی

پزشکان در تشخیص دقیق اختلالات روان تنی وضعیت جسمانی بیمار را بررسی کرده و سعی می کنند اختلال اضطراب و روان تنی را نیز با جزئیات بیشتر بررسی نمایند تا بتوانند این دو شرایط را به یکدیگر مرتبط بدانند.

در این روند تشخیصی پزشکان از پرسشنامه ی اضطراب و افسردگی استفاده می کنند و یا مصاحبه بالینی با بیمار اطلاعات لازم را در اختیار آنها قرار می دهد.

پاسخ به درمان

یکی از مهمترین راه های تشخیص اختلالات روان تنی این است که فرد در مواجهه با تکنیک های آرام سازی، کاهش استرس و روان درمانی چه واکنشی از خود نشان می دهند.

اگر با انجام این روش ها یا مصرف داروهای ضد اضطراب و ضد افسردگی علائم بیمار به وضوح کاهش پیدا کند نشان می دهد که روان تنی به عنوان یک اختلال گسترده اتفاق افتاده و از شرایط پایدار و اضطراب و استرس بیمار تغذیه می کند که می توانند با رد بیماری های جسمی برای حل اختلال روان تنی اقدامات درمانی را شروع کنند.

روش‌های درمان مشکلات روان تنی چیست؟

درمان مشکلات روان تنی با هدف کاهش علائم جسمی، کنترل عوامل روانی مؤثر و بهبود کیفیت زندگی فرد انجام می‌شود.

انتخاب روش درمان به شدت علائم، شرایط روحی فرد و علت ایجاد مشکل بستگی دارد.

در بسیاری از موارد، ترکیبی از روش‌های روان‌درمانی، اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز دارودرمانی می‌تواند به کاهش نشانه‌ها کمک کند.

از آنجا که مشکلات روان تنی معمولاً ارتباط مستقیمی بین ذهن و بدن ایجاد می‌کنند، درمان تنها برطرف کردن علائم جسمی نیست و باید عوامل روانی مانند اضطراب، استرس و فشارهای عاطفی نیز بررسی شوند.

روش‌هایی مانند درمان شناختی رفتاری، دارودرمانی تحت نظر روانپزشک و تکنیک‌های کاهش استرس از جمله راهکارهای مؤثر برای مدیریت این اختلالات هستند.

درمان شناختی رفتاری (CBT)

درمان شناختی رفتاری یا CBT یکی از روش‌های مؤثر در درمان مشکلات روان تنی است که بر ارتباط میان افکار، احساسات و واکنش‌های جسمی تمرکز دارد.

در این روش، درمانگر به فرد کمک می‌کند الگوهای فکری منفی و باورهایی که باعث افزایش استرس و تشدید علائم جسمی می‌شوند را شناسایی و اصلاح کند.

افرادی که دچار مشکلات روان تنی هستند، ممکن است نسبت به نشانه‌های جسمی مانند تپش قلب، درد معده، سردرد یا احساس فشار در بدن نگرانی زیادی پیدا کنند.

این نگرانی می‌تواند باعث افزایش اضطراب و شدیدتر شدن علائم شود. در درمان CBT، فرد یاد می‌گیرد افکار خود را بهتر مدیریت کرده و واکنش مناسب‌تری نسبت به علائم جسمی داشته باشد.

در این روش، بیمار با کمک درمانگر مهارت‌هایی برای کنترل اضطراب، کاهش ترس از علائم جسمی و تغییر رفتارهای غیرمفید یاد می‌گیرد.

تکنیک‌هایی مانند مواجهه تدریجی با عوامل ایجادکننده اضطراب و آموزش مهارت‌های مقابله‌ای می‌تواند در روند درمان استفاده شود.

درمان شناختی رفتاری معمولاً یک روش ساختارمند و هدفمند است و تعداد جلسات آن با توجه به شرایط فرد تعیین می‌شود.

این روش علاوه بر کاهش علائم روانی، می‌تواند به بهبود عملکرد روزمره و افزایش توانایی فرد در مدیریت استرس‌های زندگی کمک کند.

دارو درمانی برای مشکلات روان تنی

در برخی افراد، مشکلات روان تنی با اضطراب شدید، افسردگی یا اختلالات خلقی همراه است و در این شرایط ممکن است روانپزشک استفاده از دارو را برای کنترل بهتر علائم پیشنهاد دهد.

داروها معمولاً به تنهایی عامل اصلی درمان نیستند، اما می‌توانند در کاهش شدت نشانه‌ها و ایجاد شرایط مناسب‌تر برای روان‌درمانی مؤثر باشند.

داروهای ضد اضطراب

داروهای ضد اضطراب ممکن است برای افرادی که دچار نگرانی شدید، تنش مداوم، حملات اضطرابی یا بی‌قراری هستند، تجویز شوند.

این داروها با تأثیر بر فعالیت سیستم عصبی می‌توانند میزان اضطراب را کاهش داده و به کنترل برخی علائم جسمی ناشی از استرس کمک کنند.

داروهای ضد افسردگی

برخی از داروهای ضد افسردگی نیز در درمان مشکلات روان تنی کاربرد دارند، حتی در افرادی که لزوماً دچار افسردگی شدید نیستند.

این داروها می‌توانند با تنظیم مواد شیمیایی موجود در مغز، به کاهش اضطراب، بهبود خلق‌وخو و کاهش شدت علائم جسمی کمک کنند.

درمان مشکلات روان تنی بدون دارو

بسیاری از افراد مبتلا به مشکلات روان تنی می‌توانند با استفاده از روش‌های غیر دارویی، شدت علائم خود را کاهش داده و کنترل بیشتری بر شرایط جسمی و روانی خود پیدا کنند.

این روش‌ها معمولاً بر کاهش استرس، مدیریت احساسات و تقویت توانایی فرد برای مقابله با فشارهای روزمره تمرکز دارند.

تکنیک‌های آرام سازی

تکنیک‌های آرام سازی به کاهش تنش‌های جسمی و روانی کمک می‌کنند و می‌توانند واکنش بدن به استرس را کنترل کنند.

زمانی که فرد دچار اضطراب می‌شود، بدن وارد حالت آماده‌باش شده و ممکن است علائمی مانند افزایش ضربان قلب، گرفتگی عضلات یا مشکلات گوارشی ایجاد شود.

تمرین‌های آرام سازی مانند شل کردن عضلات، گوش دادن به موسیقی آرام، تمرکز بر احساسات بدن و انجام فعالیت‌های آرامش‌بخش می‌توانند میزان تنش را کاهش دهند.

استفاده منظم از این تکنیک‌ها به فرد کمک می‌کند در شرایط پراسترس واکنش آرام‌تری داشته باشد و شدت علائم روان تنی کمتر شود.

مدیتیشن

مدیتیشن یکی از روش‌های مؤثر برای افزایش آرامش ذهن و کاهش استرس است. در این روش، فرد با تمرکز بر لحظه حال و کنترل افکار پراکنده، تلاش می‌کند ذهن خود را آرام‌تر کند.

انجام منظم مدیتیشن می‌تواند به کاهش اضطراب، بهبود تمرکز و افزایش توانایی فرد در کنترل هیجانات کمک کند.

این روش به‌خصوص برای افرادی که به دلیل فشارهای ذهنی دچار علائم جسمی مانند سردرد، تپش قلب یا مشکلات خواب می‌شوند، می‌تواند مفید باشد.

تنفس عمیق

تنفس عمیق یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای کاهش استرس و آرام کردن سیستم عصبی است.

هنگام اضطراب، تنفس معمولاً سطحی و سریع می‌شود که می‌تواند احساس نگرانی را افزایش دهد.

با انجام تمرین‌های تنفس عمیق و منظم، بدن پیام آرامش دریافت کرده و میزان تنش کاهش پیدا می‌کند.

این روش می‌تواند در زمان‌هایی که فرد دچار اضطراب یا تشدید علائم جسمی می‌شود، به کنترل شرایط کمک کند.

ورزش

ورزش منظم یکی از روش‌های طبیعی برای کاهش علائم مشکلات روان تنی است.

فعالیت بدنی باعث ترشح مواد شیمیایی در مغز می‌شود که می‌توانند به بهبود خلق‌وخو و کاهش اضطراب کمک کنند.

ورزش‌هایی مانند پیاده‌روی، یوگا، شنا و فعالیت‌های هوازی سبک می‌توانند باعث کاهش فشارهای روانی و افزایش احساس آرامش شوند.

ورزش منظم به بهبود خواب و افزایش انرژی روزانه کمک می‌کند و نقش مهمی در مدیریت مشکلات روان تنی دارد.

بهترین روش درمان اختلالات روان تنی

روش درمان	نحوه عملکرد	مناسب برای چه افرادی است؟	مزایا
روان درمانی (به‌ویژه درمان شناختی رفتاری CBT)	کمک به شناسایی و اصلاح افکار اضطرابی، کنترل واکنش‌های هیجانی و کاهش ارتباط بین استرس و علائم جسمی	افرادی که علائم آنها با اضطراب، استرس و افکار منفی تشدید می‌شود	درمان ریشه‌ای‌تر، کاهش احتمال بازگشت علائم، بدون عوارض دارویی
دارو درمانی	استفاده از داروهای ضد اضطراب، ضد افسردگی یا داروهای تنظیم‌کننده خلق برای کاهش شدت علائم	افرادی با اضطراب شدید، افسردگی یا علائم روانی مقاوم	کنترل سریع‌تر علائم شدید، بهبود خواب و کاهش تنش‌های عصبی
تکنیک‌های آرام‌سازی و کاهش استرس	شامل تنفس دیافراگمی، مدیتیشن، ریلکسیشن عضلانی و تمرین‌های ذهن‌آگاهی برای تنظیم سیستم عصبی	افرادی که دچار تپش قلب، تنش عضلانی، بی‌قراری و استرس مداوم هستند	قابل انجام در خانه، کاهش تنش بدن و افزایش آرامش روانی
اصلاح سبک زندگی	شامل ورزش منظم، خواب کافی، تغذیه مناسب و کاهش عوامل استرس‌زا	تمام افراد مبتلا به علائم روان تنی به عنوان بخش مکمل درمان	افزایش اثربخشی درمان، بهبود سلامت جسم و روان
درمان ترکیبی	استفاده همزمان از روان درمانی، دارو (در صورت نیاز) و تغییر سبک زندگی	افرادی که علائم شدیدتر یا طولانی‌مدت دارند	معمولاً بیشترین اثربخشی را دارد و عوامل مختلف ایجادکننده مشکل را هدف قرار می‌دهد

بیمارانی که برای درمان اختلال روان تنی به دکتر ابوالفضل قریشی مراجعه می کنند با حداکثر میزان اثر و در کوتاه ترین زمان باید از درمان های ترکیبی استفاده کنند.

زیرا در روند درمان اختلال روان تنی تکنیک های تک بعدی تاثیر چندانی ندارد.

پزشکان تلاش می کنند هدف درمان را قطع چرخه استرس قرار داده تا سیستم عصبی در وضعیت آرام و متعادل قرار بگیرد و نهایتا علائم جسمانی برطرف می‌شود.

برای شروع درمان بیماری‌های روان‌تنی، درمان شناختی رفتاری یک اقدام موثر محسوب می‌شود.

زیرا افکار نگران کننده و غیرقابل باور بیماران را اصلاح نموده واکنش بدن به استرس را کنترل می کنند‌.

در نتیجه علائم افراطی افراد بر اثر اختلال روان تنی کنترل می‌شود.

از طرفی پزشکان تلاش می کنند هیجانات سرکوب شده بیمار را برطرف نموده و سوگ حل نشده یا استرس های قدیمی را به صورت ریشه ای درمان می کنند.

در صورتی که پزشک صلاح بداند برای کنترل اختلال روان تنی از داروهای رایج ضد التهاب و تنظیم کننده سیستم عصبی استفاده می کنند تا علاوه بر بهبود روحیه بیمار پیام های عصبی اشتباه به بدن را کاهش دهند.

پزشکان معتقدند که بخش حیاتی درمان اختلال روان تنی تنظیم سیستم عصبی است.

می توان با تمرین های روزانه مثل تنفس دیافراگمی، ریلکسیشن عضلانی، یوگا و پیاده روی تاثیر مستقیم را بر روی عصب ها اعمال نمود.

در روند درمان اختلال روان تنی اصلاح سبک زندگی باعث می‌شود تا درمان های تخصصی حداکثر میزان اثر را داشته باشند و بهبودی سریع تر رخ می دهد.

سوالات متداول

در ادامه به سوالات پرتکرار درباره مشکلات روان تنی می پردازیم:

آیا اختلال روان تنی قابل درمان است؟

بله، با ترکیبی از روان درمانی، اصلاح سبک زندگی و در برخی موارد دارو درمانی می‌توان علائم را کنترل و بهبود داد.

بهترین درمان مشکلات روان تنی چیست؟

موثرترین روش معمولاً ترکیبی از روان درمانی، کنترل استرس و در صورت نیاز دارو درمانی است.

چه پزشکی مشکلات روان تنی را درمان می‌کند؟

روانپزشک و روانشناس متخصص در حوزه اضطراب و اختلالات جسمانی‌سازی می‌توانند به درمان کمک کنند.