تحریک الکتریکی مغز (TDCS) چیست؟

در سال های اخیر دستگاه های نوین برای بهبود عملکرد مغز همواره مورد استفاده قرار می گیرند که یکی از کاربردی ترین آنها دستگاه TDCS می باشد.

تحریک الکتریکی مغز (TDCS) یک فرایند کاملا ایمن و غیرتهاجمی محسوب می شود و نسبت به هزینه پایین برای درمان بخش وسیعی از اختلالات عصبی و روانپزشکی مورد استفاده قرار می گیرد.

این دستگاه می تواند با استفاده از تحریک الکتریکی مستقیم فراجمجمه ای جریان الکتریکی بسیار ضعیفی را از طریق دو الکترود به پوست سر اعمال کرده تا نواحی خاصی از مغز را بتوانند از نظر فعالیت و عملکرد تعدیل نمایند.

با توجه به نوع اختلال و شرایط هر بیمار، انتخاب پروتکل مناسب TDCS باید توسط متخصص انجام شود، دکتر ابوالفضل قریشی با ارزیابی دقیق وضعیت مراجعان، مناسب‌ترین برنامه درمانی را برای هر فرد تعیین می‌کنند.

دستگاه TDCS چگونه کار می کند؟

اگر نیاز است که تحت درمان با دستگاه TDCS قرار بگیرید احتمالا این سوال در ذهنتان ایجاد می شود که این دستگاه چگونه کار می کند و چطور باعث درمان اختلالات مغزی می شود.

پایه عملکرد دستگاه TDCS تغییر در تحریک پذیری نورون های مغزی می باشد، این دستگاه می تواند از طریق دو الکترود و یک منبع جریان مستقیم انرژی منفی و مثبتی را ایجاد کند که ضعیف بودن جریان در حد ۱ تا ۲ میلی آمپر است.

این جریان از طریق پوست عبور می کند و بخشی از آن به قشر مغز می رسد، این جریان به هیچ عنوان مستقیما به نورون های مغزی آسیب وارد نمی کند بلکه آستانه فعالیت آنها را تغییر می دهد.

زمانی که از موج مثبت این دستگاه استفاده میشود باعث تحریک پذیری بیشتر نورون ها شده به نوعی که فعالیت نورون ها را بیشتر می کند.

بار منفی این دستگاه سبب کاهش تحریک پذیری نورون ها میشود و فعالیت بیش از حد نورون ها را در یک ناحیه کمتر می کند.

به زبان ساده تر باید گفت که دستگاه TDCS یک وسیله مدرن برای تنظیم مدارهای عصبی است که گاهی اوقات فعالیت نورون ها را کمتر و آرام تر و گاهی فعالیت آنها را بیشتر می کند.

کاربردهای دستگاه TDCS

یکی از مهمترین موضوعاتی که در مورد دستگاه TDCS باید بدانید این است که می تواند بخش وسیعی از شبکه های پیچیده عصبی را تحت تاثیر قرار دهد و البته باعث هماهنگی و کنترل حافظه، یادگیری، حرکت و گفتار بیمار خواهد شد.

البته دستگاه TDCS در کنترل هیجان، توجه، حرکت کردن و پردازش می تواند کاملا اثربخش باشد.

از جمله کاربردهای دستگاه TDCS باید به موارد زیر اشاره کرد:

درمان افسردگی با TDCS

یکی از مهمترین و شاخص ترین کاربردهای دستگاه TDCS در علوم روانپزشکی کمک به کنترل و کاهش علائم افسردگی است.

معمولا زمانی که بیماران مبتلا به افسردگی تحت درمان قرار می گیرند اما به داروها واکنش مناسب را نشان نمی دهند دستگاه TDCS می تواند یک درمان کمکی باشد.

توانبخشی بعد از سکته مغزی با tDCS

سکته مغزی یکی از مهمترین آسیب هایی است که می تواند علاوه بر اختلال در عملکرد مغز فرآیند طبیعی و حرکت بدن در بخش های مختلف را تحت تاثیر قرار دهد.

بعد از سکته ی مغزی برای توانبخشی بخش های آسیب دیده می توان از دستگاه TDCS استفاده کرد.

این دستگاه به حرکت بهتر و صحیح دست و پا کمک کرده و البته در اصلاح گفتار بیماران پس از سکته تاثیر بسزایی دارد.

پزشکان برای هماهنگی عصبی عضلانی بیماران بعد از گذراندن سکته های مغزی شدید می توانند از دستگاه TDCS استفاده کنند.

به طور معمول این روش به تنهایی اثربخشی کافی ندارد و معمولا به عنوان یک روش مکمل در کنار فیزیوتراپی یا کار درمانی مورد استفاده قرار می گیرد.

بیماران پس از تجربه درمان با این روش در کنار فیزیوتراپی به نتایج قابل قبولی دست پیدا کرده اند.

درمان دردهای مزمن

گاهی افراد بدون هیچ مشکل زمینه ای درگیر دردهای مزمن میشوند که مهمترین آنها شامل میگرن، درد نوروپاتیک و فیبرومیالژیا می باشند.

در صورتی که افراد با این دردها مواجه باشند و سایر درمان ها اثربخشی کافی نداشته باشد به عنوان یک روش کمکی اما موثر می توان از دستگاه TDCS با هدف کاهش شدت درد استفاده کرد.

اگرچه ممکن است درد بیمار با این دستگاه به طور کامل بهبود پیدا نکند اما در کاهش چشمگیر دردهای مزمن نقش بسیار مهمی خواهد داشت.

بهبود برخی عملکردهای شناختی

گاهی افراد متوجه میشوند که بدون هیچ دلیل مشخصی تمرکز یا حافظه کاری آنها ضعیف شده است یا اینکه دچار اختلالات یادگیری و تغییر در سرعت پردازش اطلاعات هستند.

اگرچه این افراد نمی توانند به درمان قطعی و سریع با سایر اقدامات امیدوار باشند اما برای اینکه بتوان به بهبود تمرکز و حافظه افراد کمک کرد و میزان یادگیری را بهبود بخشید می توان از دستگاه TDCS استفاده کرد.

به کارگیری این دستگاه در زمینه بهبود عملکردهای شناختی معمولا نتایج یکنواخت و قطعی ندارد، اما مطالعاتی که در این زمینه انجام شده است نشان می دهد اثرگذاری مثبتی از این شیوه درمانی گزارش شده است که همواره در حال استفاده می باشد.

کنترل اختلالات عصبی و روانی

یکی از مهمترین تکنیک های درمانی برای بهبود اختلالات عصبی، اضطراب یا اسکیزوفرنی دستگاه TDCS است.

برای کنترل و درمان اختلال ADHD و زوال شناختی می توان از دستگاه TDCS استفاده کرد.

بررسی هایی که در این زمینه انجام شد نشان می دهد میزان اثربخشی دستگاه TDCS بر اختلالات عصبی و روانی مورد تایید است اما به عنوان درمان قطعی و تنها راه درمان شناخته نمی‌شود.

پزشکان در مورد میزان اثربخشی این فرآیند درمانی بر این میزان اختلالات همواره مطالعات و تحقیقات خود را ادامه می دهند.

مزایای تحریک الکتریکی مغز چیست؟

در پروسه درمان بسیاری از آسیب های مغز دستگاه TDCS نقشی کلیدی دارد اما این روش درمانی با توجه به ایمنی بالایی که دارد به عنوان یک فرآیند محبوب شناخته می‌شود که در ادامه مهمترین ویژگی ها و مزایای آن را بررسی خواهیم کرد:

غیر تهاجمی بودن

دستگاه TDCS فرآیندی غیرتهاجمی و بی خطر است به گونه ای که فرد نیاز به جراحی ندارد یا هیچ نوع سوراخ و برشی در سطح بدن برای ورود ابزارها به مغز مورد استفاده قرار نمی گیرد.

تنها چند الکترود در سطح پوست قرار می گیرد که به هیچ عنوان برای بیمار سخت و نگران کننده نیست.

ایمنی نسبتا بالا

در مقایسه با سایر روش های درمانی که برای بهبود آسیب های مغزی استفاده می‌شوند.

تحریک الکتیکی مغز ایمنی نسبتا بالایی دارد، اما این دستگاه تا زمانی کاربردی و بی خطر است که تحت نظارت متخصصان مورد استفاده قرار بگیرد.

اگر پزشک کار با دستگاه را کاملا آموزش دیده باشد و بداند چه موقع و چطور باید از این دستگاه TDCS استفاده کنند هرگز عوارض شدید و خطرناکی برای بیمار ایجاد نمی کند.

بدون نیاز به بیهوشی

معمولا دستگاه TDCS در مطب مورد استفاده قرار می گیرد، بیماران در هنگام درمان کاملا هوشیار هستند و تنها برای برخی که دچار اضطراب و تنش می‌شوند کمی داروی آرام بخش کفایت می کند.

معمولا ضمن استفاده از این دستگاه بیماران در حال مطالعه یا گفتگو با درمانگر و پزشک هستند و به هیچ عنوان هوشیاری بیمار کاهش پیدا نمی کند.

هزینه کمتر

درمان های پیشرفته ای که برای آسیب های مغزی مورد استفاده قرار می گیرد اغلب هزینه های بسیار زیادی را برای بیماران در پی دارد.

دستگاه TDCS به عنوان یک روش نوین و مدرن در درمان آسیب های مغزی بسیار موثر واقع شده ضمن اینکه هزینه درمان با این دستگاه ها بسیار مقرون به صرفه می باشد.

ترکیب با درمان های دیگر

یکی از مزایای بسیار مهم دستگاه TDCS این است که همزمان با به کارگیری این تجهیزات افراد می توانند کاردرمانی، فیزیوتراپی یا روان درمانی را نیز انجام دهند.

تمرینات شناختی را می توان همزمان با استفاده از دستگاه TDCS انجام داده و این مسئله باعث می‌شود تا بیمار پروسه درمان را کوتاه تر سپری کرده و البته اثربخشی بیشتری از اقدامات درمانی به ویژه دستگاه TDCS دریافت خواهند کرد.