نقشه مغزی یا دستگاه QEEG یک ابزار تشخیصی پیشرفت است که در حوزه علوم روانشناسی و تشخیص بیماری های اعصاب مورد استفاده قرار می گیرد.
این دستگاه کمک می کند تا پزشک بتواند فعالیت الکتریکی مغز را به صورت امواج بر روی کاغذ یا صفحه نمایشگر مطالعه نماید.
QEEG سیگنال های خام را از مغز گرفته و از طریق نرم افزارهای پیشرفته کامپیوتری و تحلیل های آماری آنها را به صورت داده منتشر می کند.
نقشه مغزی چه کاربردی دارد؟
دستگاه QEEG یکی از ابزارهای تشخیصی مهم برای نقشه برداری عملکردی دقیق مغز است که معمولا کاربردهای متفاوتی دارد و برای تشخیص ارزیابی و شخصی سازی درمان بیماران مورد استفاده قرار می گیرد. کاربردهای اصلی این دستگاه را به طور خلاصه بررسی خواهیم کرد.
ارزیابی و تشخیص اختلالات روانپزشکی و عصبی
متخصصان و پزشکانی که در حوزه بیماری های روانی فعالیت می کنند برای پیدا کردن و شناخت ناهنجاری های زیربنایی در الگوی امواج مغزی از دستگاه QEEG استفاده می کنند.
دکتر ابوالفضل قریشی با بررسی نتایج نقشه مغزی (QEEG) و انجام ارزیابیهای تخصصی روانپزشکی، به تشخیص دقیقتر مشکلات روانی و انتخاب مناسبترین روش درمان برای هر بیمار کمک میکنند.
کسانی که به اختلال کم توجهی و بیش فعالی مبتلا هستند معمولا برای شناسایی آسیب و شدت آن تحت معاینه با دستگاه QEEG قرار می گیرند.
اگر افراد به اختلال خلقی مثل افسردگی یا حالت دوقطبی مبتلا باشند پزشک می تواند برای تشخیص این عارضه از دستگاه QEEG استفاده کند.
پزشکان به واسطه این روش تشخیصی می توانند عدم تقارن یا فعالیت های غیرعادی در نواحی پیش پیشانی را مشخص کنند.
برای اینکه پزشک بتواند علت اضطراب یا سایر آسیب های مغزی را مشخص کند اغلب از دستگاه QEEG استفاده می کنند.
اگر پزشکان نتوانند آسیب های خفیف یا ضربات مغزی وارد شده را با mri یا سایر روش های تصویربرداری بررسی کنند معمولا در این مورد از دستگاه QEEG استفاده خواهند کرد.
شخصی سازی درمان
یکی از مهمترین کاربردهای دستگاه QEEG علاوه بر تشخیص اختلالات، شخصی سازی درمان است.
به این معنا که پزشکان با اطلاعات جمع آوری شده از این طریق نقشه راه را تعیین کرده و با توجه به اینکه آسیب در کدام قسمت مغز واقع شده است از فرایندهای درمانی مناسب استفاده می کنند.
این مسئله کمک می کند تا پزشک درمانی هدفمند را انجام داده و بدون اینکه فرصتی از دست برود یا آسیب های جانبی ایجاد شود اختلال پیش آمده را درمان می کنند.
پزشکان می توانند با این روش درمان های غیر دارویی را در پیش گرفته و با توجه به اختلالات موجود درمان مبتنی بر آموزش مغز را در پیش می گیرند، بدون اینکه بیمار درگیر مصرف طولانی مدت دارو و عوارض جانبی آن شود.
ارزیابی و پایش پیشرفت درمان
یکی از مهمترین کاربردها دستگاه QEEG ارزیابی پروسه درمان بیماری ها می باشد، پزشکان بعد از یک دوره درمان از این دستگاه استفاده می کنند تا به صورت عینی و کمی نشان دهد که آیا ناهنجاری های اولیه مغز برطرف شده است یا خیر.
در این مورد پزشکان می توانند از اطلاعات به دست آمده تنظیم دوز دارو را مجدد اعمال کنند و با توجه به اینکه فعالیت مغزی به حد نرمال رسیده باشد نیاز بیمار به دارو کمتر شده و دوز مناسب را برای ادامه درمان در نظر می گیرند.
تحقیقات علمی و شناختی
با توجه به اینکه دستگاه QEEG در تعیین عملکرد مغز و این دسته از مشکلات نقش بسیار مهمی دارد تحقیقات در مورد آن همواره ادامه دارد.
پزشکان می توانند با این روش ارتباط بین ساختارهای الکتریکی و فرایندهای شناختی را بهتر بررسی نموده و با این اقدامات راهکارهای درمانی جدیدتر نیز کشف خواهد شد که معمولا به درمان مشکلات پیچیده مغزی کمک می کند.
نحوه استفاده از نقشه مغزی
از آنجایی که دستگاه QEEG یکی از پرطرفدارترین روش های تشخیصی شناخته میشود پزشکان برای بررسی مشکلات مغزی از این دستگاه استفاده می کنند تا بتوانند سیگنال های الکتریکی را به داده های قابل تفسیر تبدیل کنند.
جمع آوری داده ها
پزشکان برای شروع کار دستگاه الکترودهایی را بر روی پوست سر قرار می دهند، این الکترودها به یک سیستم استاندارد متصل هستند و مناطق مختلف قشر مغز را پوشش می دهند.
در ادامه الکترودها سیگنال ها را از طریق پوست سر جذب می کنند این سیگنال ها حاصل ارتباط نورون ها با یکدیگر است که پتانسیل های الکتریکی کوچکی تولید می کنند.
این سیگنال ها بعد از دریافت بسیار ضعیف هستند، اما دستگاه QEEG ابتدا سیگنال ها را تقویت می کند و آنها را به حالت موجی و با اعداد و ارقام به کامپیوتر متصل می کند و پردازش اطلاعات صورت می پذیرد.
پردازش کمی
در این مرحله نرم افزارهایی مورد استفاده قرار می گیرند که سیگنال ها را تجزیه و تحلیل می کنند.
این کار باعث میشود تا فعالیت مغز به باندهای فرکانسی مختلف تفکیک شود، نرم افزارها چندین پارامتر کلیدی دارند که شامل توان، همبستگی و فاز است.
پزشکان بر اساس استاندارد سازی و مقایسه این امواج متوجه میشوند که آیا داده ها نرمال هستند یا خیر و فعالیت مغز به این واسطه مورد بررسی قرار می گیرد.
نمایش و تفسیر
دستگاه QEEG پس از دریافت و پردازش داده ها گزارشی را در اختیار متخصصان قرار می دهند.
رایج ترین خروجی نقشه هایی هستند که با رنگ نشان داده میشوند که میزان انحراف و نرمال بودن داده ها را نشان می دهد.
البته در این مورد نمودارهای آماری نیز وجود دارند که پزشک می تواند با داده های نرمال مقایسه کرده و معمولا به صورت عددی نمایش داده میشود.
مزیت استفاده از دستگاه QEEG چیست؟
یکی از پرکاربردترین تجهیزاتی که برای ارزیابی عملکرد مغز بود استفاده میشود دستگاه QEEG می باشد.
این دستگاه به دلیل دقت بسیار بالایی که دارد همواره در تشخیص آسیب ها و عیوب مغزی مورد استفاده قرار می گیرد که البته مزیت های بسیار مهمی دارند.
تشخیص هدفمند و عینی
اگر اطلاعات به دست آمده از دستگاه QEEG را با داده های نرمال مقایسه کنید متوجه میشوید که این داده ها چقدر دقیق و حساس هستند و پزشک می تواند حساس ترین و خفیف ترین نوع ناهنجاری های عملکردی مغز شناسایی کند که برخلاف روش های سنتی که با قضاوت چشمی و تجربه بالینی متخصص انجام می شد این روش از دقت شگفت انگیزی برخوردار است.
این دستگاه می تواند تغییرات بسیار ظریف در فرکانس ها را نیز نشان دهد که ممکن است در سایر روش ها دیده نشود.
شخصی سازی درمان
یکی از مهمترین مزیت های استفاده از دستگاه QEEG این است که برای مبتلایان به اختلالات مغزی درمان های متناسب با شرایط آنها در نظر گرفته میشود.
پزشکان با اطلاعات دقیقی که در اختیار دارند تمرکز خود را بر بهبود مشکلات واحد و مشخص قرار می دهند در نتیجه درمانی اثربخش صورت می پذیرد و درمان بر اساس حدس و گمان و خطای احتمالی انجام نخواهد شد.
ماهیت غیر تهاجمی و ایمنی بالا
ایمن بودن یکی از مهمترین مزایای دستگاه QEEG محسوب میشود.
این روش غیر تهاجمی نیازی به دارو، اشعه یا مواد خارجی ندارند و فقط الکترودها هستند که فعالیت الکتریکی طبیعی مغز را ثبت می کنند، در نتیجه افراد در معرض ریسک عوارض جانبی و ناشناخته قرار نخواهند گرفت.
ارزیابی اثربخشی درمان
یکی دیگر از مزایای دستگاه QEEG سنجش پیشرفت درمان و کنترل بیماری است.
پزشکان با اطلاعاتی که از این طریق جمع آوری می کنند می توانند با وضعیت اولیه بیمار مقایسه لازم را انجام داده و متوجه میشوند که مداخلات درمانی تا چه حد بر بهبود شرایط بیمار اثرگذار بوده است.
کاربرد گسترده در سنین مختلف
از آنجایی که به کارگیری دستگاه QEEG هیچ نوع خطری برای سلامتی ندارد این روش غیرتهاجمی و بدون درد را می توان حتی برای سنین پایین و برای کودکان استفاده کرد.
استفاده از دستگاه QEEG عوارض دارد؟
زمانی که صحبت از عوارض احتمالی در پی استفاده از دستگاه QEEG میشود پزشکان ذات این روش را کاملا غیرتهاجمی و ایمن می دانند و معتقدند که عوارض جانبی پزشکی ایجاد نمی کند.
از آنجایی که در این دستگاه فقط گیرنده استفاده میشود و صرفا یک سنسور ساده است به هیچ عنوان اختلالی در عملکرد مغز ایجاد نخواهد کرد و نورون ها به هیچ عنوان تحت تاثیر منفی جریان تشعشع و انرژی های قوی قرار نمی گیرند.
این دستگاه بدون نیاز به دارو و پرتوهای خطرناک انجام میشود و به همین دلیل است که بیماران هیچ نوع عوارضی در طی استفاده از این دستگاه متحمل نخواهند شد.
باید بدانید که با استفاده از این تجهیزات ممکن است بیماران مشکلاتی مثل تحریک پوست سر، حساسیت به چسب یا ژل را تجربه کنند یا کمی نگرانی و استرس داشته باشند.
چنین مواردی به عنوان عوارض دستگاه QEEG محسوب نمیشود بلکه این موارد ملاحظات حین اجرا هستند که نهایتا دقایقی بعد از به پایان رسیدن این فرآیند فروکش می کند و بیمار کاملا حالت طبیعی و نرمال خواهد داشت.
